Kentsel dönüşümde kira yardımı, riskli yapı nedeniyle tahliye edilen binanın maliklerine, binada oturan kiracılara ve yapıda ikamet eden sınırlı ayni hak sahiplerine verilir. Dayanağı 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un 5. maddesidir. Kentsel dönüşüm kira yardımı için başvuru, yapının tahliye veya yıkım tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
Kira Yardımının Yasal Dayanağı Nedir?
Kira yardımının temel dayanağı 6306 sayılı Kanun’un 5. maddesi ve bu Kanun’un Uygulama Yönetmeliği’nin 16. maddesidir. Kanun, anlaşma yoluyla tahliye edilen riskli yapıların maliklerine, kiracılarına veya sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut ya da işyeri tahsisi veya kira yardımı yapılabileceğini düzenler.
Uygulamanın ayrıntıları ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Kira Yardımı Kılavuzu‘nda yer alır. Kılavuzun 6 Mayıs 2024 tarihli güncel sürümü; hak sahiplerini, istenen belgeleri, ödeme sürelerini ve başvuru yerini tek tek belirler.
- Riskli yapı: Ekonomik ömrünü tamamlamış ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilere göre tespit edilen yapıdır.
- Sınırlı ayni hak: Mülkiyet dışında taşınmaz üzerinde kurulan haklardır; örneğin intifa veya oturma hakkı. Bu hakların tapuda kayıtlı olması gerekir.
Kentsel Dönüşümde Kira Yardımını Kimler Alabilir?
Kılavuz, kira yardımından yararlanabilecek hak sahiplerini dört grupta toplar. Her grubun şartı ve ödeme biçimi farklıdır.
| Hak sahibi | Temel şart | Ödeme biçimi |
|---|---|---|
| Malik | Tapuda malik olmak (ikamet şartı aranmaz) | Belirlenen aylık tutar 18 ay boyunca |
| Kiracı | Riskli yapıda fiilen ikamet etmek veya işyeri işletmek | İki aylık tutar tek seferde |
| Sınırlı ayni hak sahibi | Tapuda şerh bulunması ve yapıda ikamet | Beş aylık tutar |
| Kapıcı | Kapıcı dairesinde oturduğunu belgelemek | Beş aylık tutar tek seferde |
Kılavuz ayrıca gecekondu sahipleri ile kamu lojmanında oturanlar için ayrı belge kuralları öngörür. Yapıyı malik, kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olmadan kullanan kişiler de belirli şartlarla hak sahibi sayılabilir.
Aylık kira yardımı tutarı Kılavuz’a göre Bakan Olur’u ile belirlenir ve zaman içinde güncellenir. Bu nedenle başvuru anında geçerli tutarın ilgili ilçe belediyesinden veya Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü’nden öğrenilmesi gerekir. Kiracıya ve sınırlı ayni hak sahibine yapılan ödemeler de malik için belirlenen bu aylık tutar esas alınarak hesaplanır; yani kiracının ödediği gerçek kira bedeli hesaplamada dikkate alınmaz.
Kiracıların Kira Yardımı Alması İçin Hangi Şart Aranır?
Kiracının kira yardımı alabilmesi için riskli yapıda fiilen oturuyor olması gerekir. Bu, eski ve yeni adresleri gösteren Adres Bilgileri Raporu ile belgelenir.
Kılavuza göre kiracı, Yapı Kimlik Numarası alındığı tarihte riskli yapıda ikamet ettiğini ve binayı tahliye ettiğini göstermelidir. İşyeri kiracıları ise oda sicil kaydı veya vergi dairesi yazısı ile işyerini o adreste işlettiklerini kanıtlar.
Malik ile kiracı aynı bağımsız bölüm için birlikte kira yardımı alabilir. Ancak aynı dairede birlikte oturan aile bireyleri, biri malik diğeri kiracı olarak yararlanamaz. Eşlerden birinin malik, diğerinin kiracı sıfatıyla başvurması da kabul edilmez.
Kira Yardımı Başvurusu Nereye ve Ne Zaman Yapılır?
Başvuru, riskli yapının tahliye edildiği veya yıktırıldığı tarihten itibaren 1 yıl içinde yapılmalıdır. Başvuru yeri genel olarak yapının bulunduğu ildeki Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü’dür; İstanbul’da ise riskli yapının bulunduğu ilçe belediyesidir.
Başvuru e-Devlet üzerinden “Kentsel Dönüşüm Kira Yardımı Başvurusu” hizmetiyle de yapılabilir. Temel adımlar şöyledir:
- Başvuru dilekçesinin doldurulması
- Malikler için tapu belgesi ve güncel taşınmaz kaydı, kiracılar için Adres Bilgileri Raporu
- Ziraat Bankası’nda hak sahibi adına açılmış vadesiz TL hesabın IBAN teyit belgesi
- Yıkım bilgisinin sisteme işlenmiş olması
Eksik evrakla yapılan başvuru kabul edilir; ancak ödeme, belgeler tamamlandıktan sonra başlar. Ödemenin başlaması için yıkımın gerçekleşmiş olması gerekir.
Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Taşındıktan sonra adres kaydının güncellenmemesi; bu durumda tahliye ve eski ikamet belgelenemez.
- Hesabın başka bir bankada veya başka bir kişi adına açılmış olması.
- Hisseli taşınmazlarda paydaşlardan yalnızca birinin başvurup diğerlerinin ayrı dilekçe vermemesi.
- Tahliye tarihinin not edilmemesi ve bir yıllık sürenin gözden kaçırılması.
Kira Yardımı Hangi Durumlarda Verilmez veya Sınırlanır?
Kira yardımı her bağımsız bölüm için sınırsız değildir; Kılavuz bazı sınırlamalar getirir:
- Malike, aynı türden (örneğin konut) en fazla bir bağımsız bölüm için ödeme yapılır. Konut ve işyeri için birer başvuru ayrıca değerlendirilebilir.
- Aynı kişiye hem kira yardımı hem faiz desteği ödenmez.
- Ziraat Bankası hesabı bulunmayan hak sahibine ödeme yapılmaz.
- Yersiz yapılan ödemeler faiziyle geri alınır.
- Dubleks ve tripleks daireler tek bağımsız bölüm sayılır.
Hissedarlı taşınmazlarda ödeme, hisse oranına göre yapılır. Hak sahibi ödeme sürerken vefat ederse kalan taksitler mirasçılara hisseleri oranında ödenir. Bina yıkılmadan önce satılmışsa, eski malik başvurmamış olmak şartıyla yeni malik başvurabilir.
Dönüşüm sürecinde payınızın veya haklarınızın korunmadığını düşünüyorsanız kentsel dönüşümde hak kaybı davası yazımız yol gösterici olabilir. Binada karar alınmasına ilişkin çoğunluk kuralları için de kentsel dönüşümde kaç oy gerekli yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kira yardımı kira sözleşmesi yapmayı gerektirir mi?
Hayır, malikin yeni bir kira sözleşmesi ibraz etmesi gerekmez. Malike yapılan ödeme, nerede oturduğundan bağımsız olarak belirlenen süre boyunca yapılır; kiracılarda ise riskli yapıda ikamet şartı belgelenir.
Güçlendirme yapılan binalarda kira yardımı alınır mı?
Evet, yıkım yerine güçlendirme kararı verilen yapılarda tahliyenin ispatlanması hâlinde kira yardımı ödenebilir. Bu durumda ödemenin başlangıcı güçlendirme ruhsatının tarihidir.
Bir yıllık başvuru süresi kaçırılırsa ne olur?
Bir yıllık süre geçtikten sonra yapılan başvuru, Kılavuz’daki süre şartını karşılamaz ve kural olarak reddedilir. Bu nedenle tahliye veya yıkım tarihinin belgelenip sürenin takip edilmesi önemlidir.
Vekil aracılığıyla başvuru yapılabilir mi?
Evet, vekâletnamede kira yardımına ilişkin yetkinin açıkça bulunması şartıyla vekil başvurabilir. Ödemenin vekilin hesabına yapılması isteniyorsa IBAN’ın vekile ait olması gerekir.
Avukat Selin Göktepe ile İletişim
Kentsel dönüşüm süreci; riskli yapı tespiti, tahliye, yıkım ve kira yardımı gibi birbirine bağlı aşamalardan oluşur. Her aşamada belge eksikliği veya süre kaçırılması hak kaybına yol açabilir. İstanbul’da kentsel dönüşüm sürecindeki haklarınızı değerlendirmek isterseniz, Avukat Selin Göktepe ile goktepehukuk.com üzerinden iletişime geçerek somut durumunuza ilişkin bilgi alabilirsiniz.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her hukuki durum kendine özgü koşullar içerdiğinden, somut durumunuz için bir avukattan danışmanlık almanız önerilir.
