Aile Konutu Şerhi Nedir?

Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı evin tapu kaydına, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 194 uyarınca işlenen ve konutun malik olmayan eşin açık rızası olmadan satılamayacağını, ipotek edilemeyeceğini üçüncü kişilere duyuran bir kayıttır. Aile konutu şerhini malik olmayan eş, doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir; dava açmak gerekmez.

Aile Konutu Ne Demektir?

Aile konutu, eşlerin hayatlarını birlikte sürdürdükleri, yaşam merkezi olarak kullandıkları evdir. Tapuda kimin adına kayıtlı olduğu, evin kira mı mülk mü olduğu bu niteliği değiştirmez.

TMK m. 194’e göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan:

• aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez,
• aile konutunu devredemez (satamaz, bağışlayamaz),
• aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (örneğin ipotek veya intifa hakkı kuramaz).

Rızayı sağlayamayan ya da haklı bir sebep olmadan rızası verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir. Yani kanun, eşlerden birinin ortak yaşam alanını tek başına elden çıkarmasını engellemeyi amaçlar.

Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar?

Aile konutu şerhi, konutun aile konutu olduğunu tapu sicilinde herkesin görebileceği hâle getirir ve böylece rızasız satış veya ipotek riskini azaltır. Şerh bulunan bir taşınmazda tapu müdürlüğü, malik eşin yapmak istediği devir veya ipotek işleminde diğer eşin rızasını arar.

Yerleşik Yargıtay uygulamasında şerh açıklayıcı nitelikte kabul edilir: Ev, şerh olmasa da aile konutudur ve TMK m. 194’ün koruması devam eder. Ancak şerh yoksa, evi satın alan veya ipotek alan kişi “iyi niyetli olduğunu” ileri sürebilir; bu da sonradan açılacak tapu iptal davasını zorlaştırabilir. Şerh, üçüncü kişinin “bilmiyordum” savunmasının önüne geçen en pratik güvencedir.

Şerhin etkisi özellikle konut kredisi ve ipotek işlemlerinde görülür. Malik eş, evi teminat göstererek kredi kullanmak istediğinde tapu kaydındaki şerh nedeniyle diğer eşin açık rızası işleme dahil edilir. Böylece ortak yaşanan ev, eşlerden birinin haberi olmadan borç güvencesine dönüşmez. Rıza, işlemin yapıldığı sırada açıkça verilmelidir; sessiz kalmak veya işlemi sonradan öğrenmek rıza anlamına gelmez.

Aile Konutu Şerhini Kimler İsteyebilir?

Aile konutu şerhini öncelikle konutun maliki olmayan eş isteyebilir; TKGM uygulamasına göre malik eş veya eşler birlikte de başvurabilir. TMK m. 194/3, 6518 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle şerhin doğrudan tapu müdürlüğünden istenebileceğini açıkça düzenlemiştir.

Durum	Şerh konulabilir mi?
Ev eşlerden birinin adına kayıtlı	Evet, malik olmayan eş talep eder
Ev eşlerin paylı mülkiyetinde	Evet, malik eşin payı üzerine
Ev üçüncü kişiye (ör. kayınpedere) ait	Hayır, şerh işlenmez
Ev kirada	Tapuya şerh değil; kira sözleşmesine taraf olma yolu

Kiralık konutta TMK m. 194/4 farklı bir koruma getirir: Kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı olabilir. Bu bildirimden sonra her iki eş kiradan müteselsilen (birlikte ve tamamından) sorumlu olur.

TKGM uygulamasına göre eşlerden biri konutta yalnızca intifa hakkına sahipse, diğer eş şerhin bu hak üzerine işlenmesini isteyebilir; intifa hakkı bulunan taşınmazın çıplak mülkiyetine ise şerh konulmaz.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?

Aile konutu şerhi, taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne yapılan bir başvuruyla konulur. İşlem için malik eşin onayı gerekmez.

TKGM’nin 2014/4 sayılı Genelgesi’ne göre başvuruda genellikle şu belgeler istenir:

• Yerleşim yeri belgesi: Evin fiilen oturulan konut olduğunu gösterir (e-Devlet veya nüfus müdürlüğünden alınır).
• Nüfus kayıt örneği: Eşlerin evli olduğunu gösterir.
• Kimlik belgesi ve taşınmazın ada/parsel bilgileri.

Adres kaydı ile tapu bilgileri eşleşmezse belediye, muhtarlık veya apartman yönetiminden alınacak bir belge istenebilir. Şerh, tapunun şerhler hanesine “Aile Konutu Şerhi” ibaresi, tarih ve yevmiye numarasıyla işlenir. Taşınmaz üzerinde daha önceden haciz veya ipotek varsa, başvuran eşin bu kayıtların varlığını kabul etmesi gerekir; şerh, önceki kayıtları ortadan kaldırmaz.

İstanbul gibi büyük şehirlerde yazlık veya ikinci konut sahibi aileler sık görülür. Genelge’ye göre böyle bir konut için de yerleşim yeri belgesi sunulabiliyorsa şerh işlenebilir; ancak aile konutu kural olarak eşlerin fiilen yaşadığı evdir.

Aile Konutu Şerhi Ne Zaman Kaldırılır?

Aile konutu şerhi, konut aile konutu niteliğini kaybettiğinde, örneğin evlilik boşanma veya ölümle sona erdiğinde ya da eşler başka bir eve taşındığında kaldırılabilir. Uygulamada şerh lehine kurulan eşin talebiyle veya mahkeme kararıyla terkin edilir (silinir).

Malik eş şerhi tek başına kaldıramaz. Diğer eş haklı bir sebep olmadan rıza göstermiyorsa, malik eş de TMK m. 194/2 uyarınca hâkimden müdahale isteyebilir. Boşanma sürecinde evin durumu çoğu zaman protokolde düzenlenir; bu konuda anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır yazımız yol gösterici olabilir. Eşin ölümü hâlinde ise konut üzerindeki haklar miras hükümlerine göre belirlenir; ayrıntılar için kocası ölen kadın mirasta ne kadar pay alır yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

• “Şerh yoksa koruma da yok” sanmak: Koruma kanundan doğar; şerh yalnızca ispatı ve üçüncü kişilere karşı etkisini güçlendirir.
• Şerhi geç istemek: Ev satıldıktan veya ipotek kurulduktan sonra şerh koymak, yapılmış işlemi kendiliğinden geçersiz kılmaz.
• Şerhin borçlardan koruduğunu düşünmek: Aile konutu şerhi, alacaklıların icra yoluyla haciz işlemlerini kural olarak engellemez; haczedilmezlik ayrı kurallara tabidir.
• Kiralık evde tapuya başvurmak: Kiralık konutta yapılması gereken, kiraya verene bildirimde bulunmaktır.

Sık Sorulan Sorular

Aile konutu şerhi için eşin haberi olması gerekir mi?

Hayır, malik eşin onayı gerekmez. Başvuru tek taraflı yapılabilir; şerh işlendikten sonra tapu kaydında görünür hâle gelir.

Nişanlı veya resmi nikâhı olmayan çiftler şerh koyabilir mi?

Hayır. TMK m. 194 evli eşleri korur; nüfus kaydında evli görünmeyen kişiler aile konutu şerhi isteyemez.

Şerh varken ev satılırsa ne olur?

Tapu müdürlüğü, şerh bulunan konutun devrinde diğer eşin rızasını arar. Rıza olmadan bir işlem yapılmışsa, rızası alınmayan eş tapu iptali ve tescil davası açabilir.

Aile konutu şerhi ücretli midir?

Şerh işlemi tapu müdürlüğünde yapılan bir sicil işlemidir; harç veya döner sermaye ücreti alınıp alınmadığını başvurudan önce ilgili tapu müdürlüğünden öğrenmek gerekir.

Avukat Selin Göktepe ile İletişim

Aile konutu şerhi basit bir başvuru gibi görünse de mülkiyet durumu, mevcut ipotek veya hacizler ve boşanma süreci gibi unsurlar sonucu değiştirebilir. İstanbul’da faaliyet gösteren Avukat Selin Göktepe ile aile konutunuzla ilgili sorularınızı değerlendirmek için goktepehukuk.com üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.