Miras Sebebiyle İstihkak Davası Nedir?

Miras sebebiyle istihkak davası, yasal veya atanmış mirasçının, mirasçılık sıfatına dayanarak tereke mallarını, bu malları elinde bulunduran kişiden geri istemesini sağlayan davadır. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen bu dava, malın kendisine ait olduğunu iddia eden mirasçıya karşı, mirasçı olduğunu ileri süren ya da hiçbir sıfatı olmayan zilyede açılabilir.

Miras Sebebiyle İstihkak Davası Ne İşe Yarar?

Bu dava, mirasçının hakkı olan tereke mallarına fiilen kavuşmasını sağlar. Tereke, ölen kişinin (mirasbırakanın) geride bıraktığı mal, hak ve borçların bütünüdür. Mirasçılar, ölümle birlikte terekeyi kanun gereği kazanır; ancak bazen bir ev, araç, banka hesabı ya da ziynet eşyası, hakkı olmayan birinin elinde kalır.

Davanın ayırt edici özelliği, davacının tek tek her mal için mülkiyetini ayrı ayrı ispatlamak yerine mirasçılık sıfatına dayanmasıdır. Mirasçı, “Bu mal terekeye aittir ve ben mirasçıyım” diyerek talepte bulunur.

Sık rastlanan durumlar şunlardır:

• Kendini tek mirasçı sanan bir akrabanın, diğer mirasçıları dışarıda bırakarak terekeye el koyması,
• Sonradan iptal edilen bir vasiyetnameye dayanarak mallara zilyet olan kişi,
• Mirasbırakanın ölümünden sonra eşyaları hiçbir hakkı olmadan alıp kullanan üçüncü kişi.

Davayı Kimler Açabilir, Kime Karşı Açılır?

Davayı yasal veya atanmış mirasçılar açar; dava, tereke malını elinde bulunduran zilyede karşı yöneltilir. Atanmış mirasçı, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasçı yapılan kişidir.

Konu	Açıklama
Davacı	Yasal mirasçı veya atanmış mirasçı
Davalı	Tereke malına mirasçı sıfatıyla veya hiçbir sıfat olmadan zilyet olan kişi
Talep	Malın veya malların mirasçıya teslimi
Dayanak	Mirasçılık sıfatı ve malın terekeye ait olması

Zilyet, bir malı fiilen elinde bulunduran kişidir. Malı kiralayan, ödünç alan gibi mirasbırakanla bir sözleşme ilişkisi bulunan kişilere karşı ise kural olarak bu dava değil, o sözleşmeye dayanan davalar gündeme gelir.

Mirasçıların birden fazla olduğu durumlarda tereke, paylaşım yapılana kadar mirasçıların elbirliği mülkiyetindedir. Paylaşımda yaşanan anlaşmazlıklar için miras paylaşımında anlaşamayan kardeşlerin izleyebileceği yollar ayrıca değerlendirilmelidir; istihkak davası ise terekeyi dışarıdan gelen ya da haksız el koyan kişiye karşı korur.

Hangi Mahkemede ve Nasıl Açılır?

Miras sebebiyle istihkak davası asliye hukuk mahkemesinde açılır; yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Örneğin İstanbul’da vefat eden ve son yerleşim yeri Kadıköy olan bir kişi için dava, İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Süreç genel olarak şu adımlardan oluşur:

1. Belgelerin toplanması: Mirasçılık belgesi, nüfus kayıtları, varsa vasiyetname, tapu kayıtları, araç ruhsatı, banka kayıtları.
2. Malın belirlenmesi: Talep edilen malların ve davalıdaki zilyetliğin açıkça gösterilmesi.
3. Dava dilekçesi: Mirasçılık sıfatının ve malın terekeye ait olduğunun açıklanması.
4. Delillerin sunulması: Tanık, bilirkişi incelemesi, resmi kayıtlar.
5. Karar ve teslim: Mahkeme davayı kabul ederse mal mirasçıya teslim edilir.

Davanın süresini ve masraflarını; mal sayısı, malların değeri, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediği ve davalının itirazları gibi etkenler belirler. Bu nedenle kesin bir süre veya maliyet söylemek mümkün değildir.

Davanın Sonunda Davalı Neyi İade Eder?

Davalı, tereke malını mirasçıya teslim eder; iyiniyetli olup olmamasına göre ürünler ve tazminat bakımından sorumluluğu değişir. Kanun, bu konuda zilyetliğe ilişkin genel hükümlere yollama yapar.

• İyiniyetli zilyet: Mirasçı olduğuna veya malı alma hakkı bulunduğuna haklı olarak inanan kişidir. Sorumluluğu daha sınırlıdır.
• Kötüniyetli zilyet: Malı alma hakkı olmadığını bilen veya bilmesi gereken kişidir. Malı kullanmasından doğan zararlardan ve elde ettiği ürünlerden daha geniş ölçüde sorumludur.

Örneğin mirasbırakanın kiraya verilmiş dairesini ele geçirip kira gelirlerini toplayan bir kişinin bu gelirleri iade edip etmeyeceği, büyük ölçüde iyiniyetli sayılıp sayılmamasına bağlıdır. Davalının mal için yaptığı zorunlu masrafların ödenmesini talep edebilmesi de aynı ayrıma göre değerlendirilir. Bu nedenle dava dilekçesinde davalının mirasçılık durumunu ne zamandan beri bildiğini gösteren yazışma, ihtarname ve tanık beyanları gibi delillerin sunulması önem taşır.

Zamanaşımı Süresi Ne Zaman Başlar?

Miras sebebiyle istihkak davası, kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri içinde açılmalıdır; bu süreler davalının iyiniyetli veya kötüniyetli olmasına göre farklılaşır. İyiniyetli davalıya karşı daha kısa süreler uygulanır.

İyiniyetli davalıya karşı süre, kural olarak davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve davalının zilyetliğini öğrendiği tarihten başlar. Bunun yanında, mirasbırakanın ölümünden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen ve her durumda uygulanan daha uzun bir üst süre de vardır. Kötüniyetli davalıya karşı ise çok daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüştür.

Somut olayda hangi sürenin işlediği, öğrenme tarihi ve davalının iyiniyeti gibi değerlendirmelere bağlı olduğundan, malın başkasının elinde olduğu öğrenilir öğrenilmez hareket edilmesi önemlidir. Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; davalının bu itirazı süresinde ileri sürmesi gerekir. Yine de süre dolduktan sonra dava açmak, davanın reddedilmesi riskini önemli ölçüde artırır.

Sık Sorulan Sorular

Mirasçılık belgesi olmadan dava açılabilir mi?

Mirasçılık belgesi bu dava için kural olarak zorunlu değildir, ancak mirasçılığın ispatında en güçlü belgelerden biridir ve dilekçeye eklenmesi süreci hızlandırır. Belgenin nasıl alınacağını mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl alınır yazımızda anlattık; davalının elindeki bir mirasçılık belgesinin ise aksi ispat edilebilir olduğu unutulmamalıdır.

Tereke malı satılmışsa bu dava açılabilir mi?

Evet, ancak malı iyiniyetle edinen üçüncü kişinin korunması söz konusu olabilir. Bu durumda mal yerine, malı satan kişiden bedelin veya tazminatın istenmesi gündeme gelebilir.

Mirasçılardan biri tek başına dava açabilir mi?

Tereke elbirliği mülkiyetinde olduğundan kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi veya terekeye temsilci atanması gerekir. Somut olaya göre farklı değerlendirmeler yapılabileceğinden durumun ayrıca incelenmesi gerekir.

Bu dava ile tenkis davası aynı şey midir?

Hayır. Tenkis davası saklı payı ihlal edilen mirasçının açtığı bir davadır; miras sebebiyle istihkak davası ise tereke malını haksız olarak elinde bulunduran zilyede karşı açılır.

Tapuda başkası adına kayıtlı taşınmaz için de açılabilir mi?

Taşınmaz terekeye aitse ve davalı mirasçılık sıfatına dayanmadan ya da haksız bir mirasçılık iddiasıyla zilyetse açılabilir. Tapu kaydının düzeltilmesi için ayrıca tapu iptali ve tescil talebinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Göktepe Hukuk Profesyonel Hukuki Destek

Miras sebebiyle istihkak davasında mirasçılığın ispatı, malın terekeye ait olduğunun gösterilmesi ve zamanaşımının doğru hesaplanması belirleyicidir. İstanbul’da tereke mallarına ilişkin bir uyuşmazlık yaşıyorsanız, belgelerinizi bir araya getirerek durumunuzu Avukat Selin Göktepe ile değerlendirmek için goktepehukuk.com üzerinden iletişime geçebilirsiniz.