Ayıplı bir ürün aldıysanız, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 11. maddesi size dört seçimlik hak tanır: sözleşmeden dönüp parayı geri almak, ayıp oranında indirim istemek, ücretsiz onarım talep etmek veya ürünün ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek. Ayıplı mal seçimlik haklar arasında tercih tüketiciye aittir ve satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Bu yazıda ayıplı malın ne olduğunu, dört hakkın nasıl kullanıldığını, sürelerini ve satıcı talebi karşılamazsa başvurulabilecek yolları anlatıyoruz.
Ayıplı Mal Nedir?
TKHK m. 8’e göre ayıplı mal, tüketiciye teslim edildiği anda sözleşmeye aykırı olan maldır. Bir ürünün ayıplı sayılması için şu durumlardan biri yeterlidir:
- Taraflarca kararlaştırılan örnek veya modele uygun olmaması,
- Objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması,
- Ambalajında, etiketinde, kullanım kılavuzunda, internet sitesinde veya reklamında belirtilen özellikleri taşımaması,
- Kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan bir eksiklik içermesi.
Ayıp; maddi (ürünün fiziksel kusuru), hukuki (ürün üzerinde başkasının hakkı bulunması) veya ekonomik (beklenen verimin sağlanamaması) nitelikte olabilir.
Teslimden sonraki ilk 6 ay neden önemli?
TKHK m. 10’a göre teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir. Bu durumda ayıbın sonradan tüketicinin kullanımından kaynaklandığını ispat yükü satıcıdadır. Ancak tüketici, satın alırken ayıbı biliyorsa veya bilmesi bekleniyorsa sözleşmeye aykırılıktan söz edilemez.
Ayıplı Mal Seçimlik Haklar: Tüketicinin 4 Hakkı
Ayıplı mal seçimlik haklar TKHK m. 11/1’de sayılmıştır. Tüketici bu haklardan yalnızca birini seçer.
| Seçimlik hak | Ne anlama gelir? |
|---|---|
| Sözleşmeden dönme | Ürünü geri vermeye hazır olduğunu bildirerek ödediği bedelin iadesini istemek |
| Ayıp oranında indirim | Ürünü elinde tutup ayıp oranında bedelden indirim istemek |
| Ücretsiz onarım | Tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere ürünün onarılmasını istemek |
| Ayıpsız misli ile değişim | İmkân varsa ürünün ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek |
1. Sözleşmeden dönme (iade)
Tüketici, ürünü geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir. Bu durumda satıcı, ödenen bedeli derhâl iade etmekle yükümlüdür (TKHK m. 11/5).
2. Ayıp oranında bedelden indirim
Ayıp ürünün kullanımını tamamen engellemiyorsa, tüketici ürünü elinde tutup bedelden indirim isteyebilir. İndirim tutarı da derhâl iade edilmelidir.
3. Ücretsiz onarım
Onarım ağır bir masraf gerektirmiyorsa, tüketici ürünün işçilik, malzeme ve diğer tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere onarılmasını isteyebilir. Onarım ve değişim hakları satıcının yanında üreticiye veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Satıcı, üretici ve ithalatçı bu konuda müteselsilen (birlikte ve her biri tamamından) sorumludur.
4. Ayıpsız misli ile değişim
Aynı ürünün ayıpsız bir benzeri mevcutsa, tüketici değişim talep edebilir.
Satıcı tercihi reddedebilir mi?
Satıcı, onarım veya değişimin kendisi için “orantısız güçlük” doğurduğunu ileri sürebilir (TKHK m. 11/3). Orantısızlık; malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer haklara başvurmanın tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmayacağı dikkate alınarak değerlendirilir. Bu durumda tüketici, sözleşmeden dönme veya indirim haklarından birini kullanabilir.
Onarım ve Değişim Ne Kadar Sürede Yapılmalı?
Ücretsiz onarım veya değişim talebi, talebin satıcıya yöneltildiği tarihten itibaren makul bir sürede yerine getirilmelidir. Kanuna göre bu süre azami 30 iş günüdür. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise 60 iş günüdür (TKHK m. 11/4).
Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği ekinde yer alan mallarda onarım süresi, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresine tabidir. Bu süre listedeki birçok ürün için 20 iş günüdür. Süre aşılırsa tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
Garanti kapsamındaki ürünlerde ek haklar
Garanti belgeli ürünlerde garanti süresi, teslimden itibaren en az iki yıldır. Garanti Belgesi Yönetmeliği’ne göre ücretsiz onarım hakkını kullanan tüketici şu durumlarda iade, indirim veya değişim isteyebilir:
- Ürünün garanti süresi içinde tekrar arızalanması,
- Azami tamir süresinin aşılması,
- Onarımın mümkün olmadığının yetkili servis, satıcı, üretici veya ithalatçı raporuyla belirlenmesi.
Haklar Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar?
TKHK m. 12’ye göre ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. İkinci el satışlarda sözleşmeyle süre kısaltılabilir; ancak bu süre taşınırlarda bir yıldan, taşınmazlarda üç yıldan az olamaz.
Ayıp, ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
İnternetten Alınan Ürünlerde Durum
İnternetten (mesafeli satışla) alınan ürünlerde de seçimlik haklar aynen geçerlidir. Bunun yanında tüketici, gerekçe göstermeden 14 gün içinde cayma hakkını kullanabilir.
İki hak birbirinden farklıdır. Cayma hakkı için ürünün ayıplı olması gerekmez, ancak 14 günlük süreyle sınırlıdır. Ayıplı mal seçimlik hakları ise ürünün ayıplı olmasına bağlıdır ve iki yıllık zamanaşımı süresi içinde kullanılabilir.
Satıcı Talebi Karşılamazsa Ne Yapılır?
Öncelikle talebinizi yazılı ve ispatlanabilir biçimde (örneğin noter ihtarnamesi, KEP veya iadeli taahhütlü posta) satıcıya iletmeniz faydalı olur. Talep karşılanmazsa uyuşmazlığın tutarına göre şu yollar izlenir:
| Uyuşmazlık değeri (2026) | Başvuru yolu |
|---|---|
| 186.000 TL’nin altında | Tüketici hakem heyeti (başvuru zorunlu) |
| 186.000 TL ve üzerinde | Önce zorunlu arabuluculuk, anlaşma olmazsa tüketici mahkemesi |
Tüketici hakem heyetine başvuru e-Devlet üzerinden TÜBİS ile yapılabilir ve başvurudan ücret alınmaz. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TKHK m. 73/A).
Kartal ve İstanbul Anadolu Yakası’nda yaşayan tüketiciler, ikametgâhlarının bulunduğu yerdeki tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurabilir.
Avukat Selin Göktepe Anlatıyor
Ayıplı bir ürünle karşılaştığınızda kanun size dört seçenek sunar: iade, indirim, ücretsiz onarım ve değişim. Ayıplı mal seçimlik haklar arasındaki tercih size aittir. Satıcı ancak orantısız güçlük gerekçesiyle onarım veya değişim talebine itiraz edebilir. Teslimden itibaren iki yıllık süreyi, onarım için azami süreleri ve uyuşmazlık değerine göre doğru başvuru yolunu bilmek, hakkınızı zamanında kullanmanızı sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayıplı ürünü fişsiz veya faturasız iade edebilir miyim? Fatura veya fiş, satın alma tarihini ve satıcıyı ispatlamanın en kolay yoludur. Bunlar yoksa banka hesap dökümü, kredi kartı ekstresi veya sipariş kayıtları da delil olarak kullanılabilir. Önemli olan satın alma ilişkisinin ispatlanabilmesidir.
Satıcı “önce servise göndereyim” diyebilir mi? Seçimlik hakkı belirleme yetkisi tüketiciye aittir. Satıcı, yalnızca onarım veya değişimin kendisi için orantısız güçlük doğurduğunu ileri sürebilir. Bu durumda tüketici iade veya indirim hakkını kullanabilir.
Ayıplı mal için kaç gün içinde başvurmam gerekir? TKHK’da sorumluluk için teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımı süresi öngörülmüştür; konutlarda bu süre beş yıldır. Bununla birlikte ayıbı fark eder etmez satıcıya yazılı olarak bildirmek, ispat bakımından faydalı olur.
Tüketici hakem heyeti başvurusu ücretli mi? Hayır, tüketici hakem heyetine başvurudan ücret alınmaz. Başvuru e-Devlet üzerinden TÜBİS sistemiyle elektronik olarak yapılabilir.
İkinci el ürünlerde de bu haklar geçerli mi? Satıcı tacir veya esnafsa ve alıcı tüketiciyse TKHK uygulanır. İkinci el satışlarda sorumluluk süresi sözleşmeyle kısaltılabilir, ancak taşınırlarda bir yıldan az olamaz. İki tüketici arasındaki satışlarda ise TKHK değil, Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her hukuki durum kendine özgü koşullar içerdiğinden, somut durumunuz için bir avukattan danışmanlık almanız önerilir.
